صحن طلای حضرت علی(ع)
دوشنبه, 14 تیر 1400
صحن طلای حضرت علی(ع)   قطعه ی بلند زیر در جناح ضریح حضرت امیرالمؤمنین علی(ع) به امر... ادامه مطلب ...
IMAGE روز قلم و اشعار منسوب به حضرت علی (ع)
دوشنبه, 14 تیر 1400
روز قلم و اشعار منسوب به حضرت علی (ع)   روز چهاردهم تیرماه، در اساطیر مشرق زمین... ادامه مطلب ...
از زلال اخلاص و تقوا
دوشنبه, 21 تیر 1400
از زلال اخلاص و تقوا دکتر ح. م. صدیق   در قرآن کریم می فرماید: بَلَى مَنْ أَسْلَمَ... ادامه مطلب ...
تنهاترین سردار تبریز
شنبه, 19 تیر 1400
تنهاترین سردار تبریز دکتر ح. م. صدیق   عباس میرزا را «تنهاترین سردار» نام داده اند.... ادامه مطلب ...
IMAGE اعطای نشان عالی خدمت به دکتر حسین محمدزاده صدیق
پنج شنبه, 30 فروردين 1397
پنجشنبه 17 اسفند 1396 مراسم جشن با شکوه استقلال کانون مردم‌نهاد وکلای دادگستری در... ادامه مطلب ...
IMAGE اهمیت چاپ جدید سنگلاخ در موضوع اشعار ترکی و فارسی
جمعه, 03 دی 1395
(پژوهشنامه‌ی خاورشناسی نسخه (شش‌ماه نامه)، ج 16، ش 42، سال 2016 م.) دوچنت دکتر اسرافیل... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه‌ی شمس نگار با دکتر ح. م. صدیق به مناسبت سال یونس امره
چهارشنبه, 30 فروردين 1396
سؤال اول: با توجه به این که یکی از موارد مورد پژوهشی و کتب منتشره حضرتعالی درحوزه... ادامه مطلب ...
IMAGE مصاحبه با دکتر ح. م. صدیق، ترکی‌پژوه و محقق خستگی‌ناپذیر
پنج شنبه, 21 مرداد 1395
چندی پیش در آستانه‌ی نمایشگاه بین المللی کتاب تهران (اردیبهشت 1395) مصاحبه‌ای با... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده رامین عسکریان
شنبه, 23 دی 1396
مجموعه شعر «آنا تبریز» سروده‌ی دکتر رامین عسکریان با مقدمه‌ی دکتر ح. م. صدیق توسط... ادامه مطلب ...
IMAGE انتشار مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده بهمن پورباقری
چهارشنبه, 20 دی 1396
مجموعه شعر «باشینی اوجا توت ائینالی داغیم» سروده‌ی بهمن پورباقری (حسرت) در 96 صفحه... ادامه مطلب ...
IMAGE Nəsiminin məzhəb, məslək və milli mənsubiyəti
جمعه, 15 آذر 1398
Qeyd. Dekabrın 5-də Bakıda "Nəsimi 650: haqqın carçısı" mövzusunda beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçirilib. Həmin konferansda Prof.... ادامه مطلب ...
Nəsiminin Qəzəlinin Şərhi
جمعه, 17 آبان 1398
Nəsiminin Qəzəlinin Şərhi   Prof. Hüseyn M. Sədiq – f.e.d Tehran Pedaqoji İnstitutunun pensiyaya çıxmış professoru    ... ادامه مطلب ...
IMAGE کلمه قصار استاد دکتر ح. م. صدیق (در مواجه با بداخلاقان)
شنبه, 04 آبان 1392
در مواجهه با افراد و گروه هایی که هتاکی و بی ادبی و بداخلاقی خط مشی آنان است باید... ادامه مطلب ...
نگرشهای تو زندگی‌ات را رقم می‌زند
جمعه, 11 مرداد 1392
وقتی بشارتی نیست - 50 -  زماني كه انسان متوجه شود راهي كه در زندگي پيش روي او است،... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود دکلمه‌ی غزلی از حکیم محمد فضولی
شنبه, 15 فروردين 1394
شعر فارسی: حکیم ملا محمد فضولی ترجمه ترکی: حسین دوزگون - دکلمه: شاهرخ نخعی حجم: 5... ادامه مطلب ...
IMAGE دانلود موسیقی مکتب مولویه - نی‌نوازی
دوشنبه, 17 آذر 1393
دانلود نی‌نوازی صوفیان مولویه حجم 10 مگابایت DOWNLOAD برای موارد بیشتر اینجا کلیک... ادامه مطلب ...
IMAGE ترجمه‌ی منظوم ترکی چند شعر امام خمینی (ره)
یکشنبه, 30 فروردين 1394
اشعار امام خمینی (ره) توسط دکتر حسین محمدزاده صدیق در سالهای  1368 تا 1370 ترجمه... ادامه مطلب ...
IMAGE ابو العلاء معرّی‌نین «فخریّه» قصیده‌سی‌نین تورکجه ترجمه‌سی
پنج شنبه, 29 اسفند 1392
دوقتور ح. م. صدیق عرب ادبیاتینا چوخ قدیم زمانلاردان رغبت بسله‌میشدیر. من اؤزۆم 1346... ادامه مطلب ...
IMAGE حبیب ساهر، حسین دوزگونون باخیشیندا
سه شنبه, 04 ارديبهشت 1397
نعمت مسگری حبیب ساهر چاغداش دورده بلکه ده آذربایجانین ان بؤیوک، ان گوجلو، ان... ادامه مطلب ...
IMAGE تحلیل فولکور در آثار دکتر صدیق (‌از دیدگاه زبان و محتوا) - قسمت دوم
یکشنبه, 14 دی 1393
فاطمه بهرامی صالح قصه های کچل    این مجموعه که به نام دنیای قصه‌ی بچه‌ها چاپ شده... ادامه مطلب ...
IMAGE مشروطیت دؤنمینده فعالیت گؤسترن نسیم شمال
پنج شنبه, 16 مرداد 1393
دکتر ح. م. صدیق ملک الشعرای بهار بیر شعرینده دئییر: احمدای سید اشرف خوب بود،... ادامه مطلب ...
IMAGE یک روز در خاف (سفرنامه) قسمت چهارم
چهارشنبه, 11 تیر 1393
دکتر ح. م. صدیق فولکلورپژوه خافی دوستان همراه، عصر ساعت 7 از نگهبان موزه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE مخزن الاسرار نظامی با ترجمه‌ی منظوم ترکی ابوالفضل حسینی (حسرت)
سه شنبه, 07 بهمن 1393
مثنوی «مخزن الاسرار» اثر نظامی گنجوی با ترجمه‌ی منظوم ترکی «دکتر سید ابوالفضل... ادامه مطلب ...
IMAGE منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی (بیرینجی بؤلوم)
یکشنبه, 26 آبان 1392
مولف: ملا عبدالله زنوزی - تورکجه‌یه چئویرن: دکتر حسین محمدزاده صدیق. اؤن سؤز... ادامه مطلب ...
IMAGE سخنرانی دکتر ح. م. صدیق پیرامون ادبیات عاشیقی آذربایجان در فرهنگسرای مهر
شنبه, 25 مهر 1394
فرهنگسرای مهر در اولین جلسه سلسله برنامه های جستاری در موسیقی به بررسی تخصصی... ادامه مطلب ...
IMAGE سنگلاخ، گنجواژه‌ی امیر علیشیر نوایی
شنبه, 25 بهمن 1393
متن سخنرانی دکتر حسین محمدزاده صدیق در همایش امیر علیشیر نوایی. مشهد مقدس،... ادامه مطلب ...
سالشمار زندگی استاد شهریار
شنبه, 12 مرداد 1392
در این جا سالشمار زندگی و حیات ادبی شهریار را بر کتاب می‌افزایيم. این سالشمار را... ادامه مطلب ...
شهريار و بولود قاراچورلو سهند
شنبه, 12 مرداد 1392
مقاله‌ی «شهریار و سهند» درباره‌ی روابط ادبی شهریار با حماسه‌پرداز بلندآوازه‌ی... ادامه مطلب ...
IMAGE «خسرو و شیرین» نظامی و «فرهاد و شیرین» امیر علیشیر نوایی
یکشنبه, 06 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق («سهند» هفته‌لیگیندن بیر قطعه- سال 1374) هفته‌لیگیمزده «نظامی... ادامه مطلب ...
IMAGE مراغه‌لی اوحدی و تبریزلی صائب
پنج شنبه, 03 ارديبهشت 1394
دکتر ح. م. صدیق (سهند هفته‌لیگی‌نین ادبی یازیلاری - چهارشنبه 17 خرداد 1374- شماره 257)... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - بئشینجی درس
شنبه, 12 مرداد 1392
تک هجالي قوشغولار  بئله‌ليکله بحث لريميزده شعريميزين جوت هجالي قاليبلاري‌نين... ادامه مطلب ...
تورکجه شعر بیلگیسی - دؤردونجو درس
شنبه, 12 مرداد 1392
جوت هجالي اؤلچولو شعرلرده دوراقلار جدولي  1.     دؤرد هجالي اؤلچو: 2+2 1+3 3+1  ... ادامه مطلب ...
شرح منظوم چهل کلام
جمعه, 08 مرداد 1400
شرح منظوم چهل کلام (سروده ی حریمی) (شاعر قرن ۱۲)   هدیه ی دکتر صدیق در آستانه ی عید... ادامه مطلب ...
حسین دوزگونون شعری (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه)
شنبه, 23 فروردين 1393
دوغوم (شهید «ثقة الاسلام»ین خاطره‌سینه) - 1 – اَشْهَدُ اَنَّ عَلیًّ وَلیُّ الله... ادامه مطلب ...
IMAGE عکس دسته جمعی اختتامیه همایش علیشیر نوایی
سه شنبه, 28 بهمن 1393
دکتر ح. م. صدیق عضو هیئت علمی همایش امیر علیشیر نوایی (دانشگاه فردوسی مشهد، بهمن 1393)... ادامه مطلب ...
IMAGE گزارش تصویری از کنگره جهانی جاده ابریشم در دانشگاه استانبول
جمعه, 10 آبان 1392
استاد دکتر صدیق روز پنجشنبه عصر پس از پایان کنگره جهانی جاده ابریشم واقع در... ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم- دانشگاه مدنیت استانبول
چهارشنبه, 15 آبان 1392
لوح تقدیر کنگره جهانی جاده ابریشم دانشگاه مدنیت استانبول آبان ماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE لوح تقدیر هشتمین کنگره تورکولوژی دانشگاه استانبول
چهارشنبه, 17 مهر 1392
لوح تقدیر هشتمین کنگره جهانی تورکولوژی به استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق مهرماه 1392 ادامه مطلب ...
IMAGE معرفی کتابخانه دکتر حسین محمدزاده صدیق
جمعه, 11 مرداد 1392
كتابخانه‌ی وقفی استاد، كتابخانه‌ای است كه بنیانش از سال 1334 شكل گرفت. یعنی از... ادامه مطلب ...

دکتر ح. م. صدیق

قسمت اول این مقاله تا حرف دال را شامل شد. اینک قسمت دوم آن را در زیر تقدیم می‌کنیم:

صداي آواك طنين دار ميان زباني و ميان كامي «گ G » است‌. گاه «ق Q» نيز خوانده مي‌شود‌. در واژه‌هاي پيشين‌كامي صداي (گ) مي‌دهد‌. اگر در آغاز هجاي نخستين آيد، پيش از آن واكه‌ی‌ a / ә مي‌آيد‌. مانند‌:

«    »‌: bilig (ك (ب) ـ 7) بيليگ‌: دانش‌. در تركي آذري معاصر‌: بيليك‌.

«    »‌: kiçig (ك (ش) - 3) كيچيك‌: كوچك‌. در تركي آذري معاصر‌: ‌ كيچيك. دخيل در فارسي‌: كوچك‌.

«   »‌: bәğ (ت ـ 43) بغ: سرور‌. در تركي آذري معاصر‌: بيگ‌. دخيل در فارسي کهن‌: بغ‌.

 

نشانه‌ی صداي پسين‌كامي «غ Ğ» در آغاز، ميان و پايان هجاها مي‌آيد‌. مانند‌:

«   »‌: ياغی yaği (ك (ب) ـ 25، (ب) ـ 1) دشمن، در تركي آذري معاصر: ياغی‌. دخيل در فارسي‌: ياغي‌.

«   »‌: اوغوز oğuz (ت ـ 10) ك (ب) ـ 14، ب ـ 29)‌.

اوغوز، نام ايلي از تركان‌. در تركي آذري معاصر‌: اوغوز‌. دخيل در فارسي‌: غز‌.

براي صداي آواك بي طنين پيشين زباني و پيشين‌كامي «ك K » به كار مي‌رود‌. در آغاز، ميان و انجام هجاها مي‌آيد‌. مانند:

«   » kişi كيشي (ب ـ 25) انسان‌. در تركي آذري معاصر‌: كيشي‌. دخيل در فارسي‌: كِشي‌.

«     » kümüş ك‍وموش (ك (ش) ـ 5) نقره‌. در تركي آذري معاصر‌: گوموش‌. اين نشانه گاه به صورت  نيز نوشته مي‌شود‌.

 

الفبای ترکی قدیم - اورخونی

نشانه‌ی‌ صداي آواك پسين‌كامي «ق Q» كه در آغاز، ميان و پايان هجاها مي‌آيد‌. اين نشانه، صداهاي گوناگون (G / Q / K / K ) را نيز مي‌رسانيده است‌. مانند‌:

«  الفبای ترکی قدیم، اورخونی  »‌: qani قانی (ك (ب) ـ 9) كو‌؟ در تركي آذري معاصر‌: هاني‌؟

«  الفبای ترکی کهن، اورخونی »‌: qara قارا (ت ـ 7، ك (ب) ـ 38) سياه، بزرگ، انبوه، در تركي آذري معاصر‌: قارا‌. دخيل در فارسي‌: قره‌.

«  الفبای ترکی کهن، اورخونی »‌: qari قاری (ت ـ 560) كهنه و پير‌. در تركي آذري معاصر‌: قاري‌.

 

در واژه‌هائي كه آواك‌هاي پسين‌كامي دارند نشانه‌ی‌ صداي زباني ـ كامي و طنين دار «ل L» است‌. در ميان و پايان هجاها مي‌آيد‌. در زبان گؤي تورك اين صدا در آغاز واژه‌ها نمي‌آمده است‌. در سنگياد‌هاي تركي فقط در سه لغت دخيل در آغاز واژه ديده مي‌شود‌. نخست كلمه‌ي lagzin در معناي خوك، دخيل از مغولي. و دوم كلمه liyu در معناي اژدها دخيل از چيني است كه فقط به عنوان اصطلاحات نجومي ـ تقويمي به كار رفته‌اند‌. بدين گونه بايد گفت كه اگر صداي «ل» در آغاز كلمه بيايد، بايد واكه‌ی‌ «آ» بر آن افزوده شود‌.

مانند‌:

«  »‌: آلپ alp (ت ـ 10)‌ قهرمان شجاع‌. در تركي آذري معاصر‌: آلپ‌. دخيل در فارسي‌: الب‌.

«  »‌: قول qul (ك (ب) ـ 7) برده و بنده‌. در تركي آذري معاصر‌: قول‌. دخيل در عربي و فارسي‌: غلام (اين كلمه از دو جزء qul و am ساخته شده است و در معناي «بنده‌ی‌ من» است‌. از سوي تركان ايراني به تاجيكان و فارس‌هائي كه در خدمت حكومت‌هاي ترك بودند، اطلاق مي‌شده است‌. بعدها مورخان فارس، اين گروه از فارس‌ها و تاجيكان را «غلامان ترك» ناميدند كه معنائي وارونه هم پيدا كرد)‌.

«    »‌: ياشیل yaşıl (ت (ب) ـ 17) سبز‌. در تركي آذري معاصر‌: ياشيل‌.

« »‌: اول ol (ك (ش) ـ 7) او‌. در تركي آذري معاصر‌: او‌. دخيل در فارسي‌: او (ضمير سوم شخص مفرد)‌.

اين علامت اگر در واژه‌هائي همراه واكه‌ی‌ پيشين‌كامي ‌آيد، به صورت () نوشته مي‌شود‌. مانند‌:

«     »‌: bәğlәr بغلر (ك (ش) ـ 2) سروران‌. در تركي آذري معاصر‌: بيگلر، دخيل در فارسي‌: بغ‌ها‌.

«  آموزش الفبای ترکی کهن اورخونی   »‌: bilgә بيلگه (ت ـ 1، ك (ش) ـ 1، ب ـ 1)‌: دانشمند، دانشي مرد‌.

 

نشانه‌‌ی آواك دو لبي و طنين دار «م M » كه در آغاز، ميان و پايان هجا مي‌آيد‌.

مانند‌:

« »‌: mәn (ك (ش) ـ 11) من‌. ضمير اول شخص مفرد‌. در تركي آذري معاصر‌: من‌. دخيل در فارسي‌: من‌. در تركي آناتولو، با حادثه‌ی‌ ابدال مواجه شده و «بن» تلفظ شده است‌.

«  »‌: امتي amti (ك (ش) ـ 3) اكنون‌. در تركي آذري معاصر‌: ايندي‌. در تركي آناتولو‌: ايمدي‌.

«  »‌: ايليم ilim (ك (ب) ـ 9) ايل من‌. در تركي آذري معاصر‌: ائليم‌.

 

نشانه براي صامت پسين‌كامي و طنين دار «ن N» كه فقط در ميان و پايان واژه مي‌آيد‌. مانند‌:

«    »‌: قاني qani (ك (ب) ـ 9) كو؟ در تركي آذري معاصر‌: هاني‌.

«    »‌: اوغلان oğlan (ك (ش) ـ 1) پسر، سرباز‌. در تركي آذري معاصر‌: اوغلان‌.

«    »‌: آلتون altun ((ش) ـ 5) طلا، زر‌. در تركي آذري معاصر‌: آلتين‌. دخيل در فارسي‌: آلتون‌.

«    »‌: بودون bodun (ك (ش) ـ 1) مردم، ملّت‌. در تركي آذري معاصر‌: بوتون‌. دخيل در فارسي‌: باتان (مثلاً در‌: اكباتان)‌.

 

اين نشانه اگر در واژه‌هائي با واكه‌ی‌ پيشين‌كامي بيايد به صورت (  ) نوشته مي‌شود و در آغاز كلمات ديده مي‌شود‌. مانند‌:

«   آموزش الفبای کهن ترکی اورخونی »‌: اؤتوكن ötükәn (ك (ش) ـ 3) نام مكان‌.

« »‌: әn نه (ت ـ 57، ك (ب) ـ 9) چي‌؟ كدام‌؟ در تركي ايراني امروز‌: نه‌؟ نمنه‌؟ نمه‌؟ گاهي نيز در واژه‌هائي كه با واكه‌ی‌ پسين‌كامي ساخته شده‌اند، مي‌آيد‌.

مانند‌:

«      »‌: قونايین qonayın (ك (ش) ـ 7) فرود آئيم‌. در تركي ايراني امروز مصدر «قونماق» مصدري فعال است‌. از همين مصدر كلمه «قُناق» در فارسي در معناي مهمان دخيل از تركي است‌.

 

نشانه براي آواك معروف به نون غنّه «نگ ŋ » كه اكنون هم در ميان تركمن‌ها و برخي ايلات شاهسون آذربايجان به كار مي‌رود‌. آواك پسين‌كامي طنين دار است كه به كاف صغيره نيز معروف بوده است‌. اين نشانه، فقط در ميان و پايان واژه‌ها آمده است‌. مانند‌:

«    »‌: تانگري Taŋri (ك (ش) ـ 1، 2، ب ـ 1) خدا، الله، آسمانْ‌خدا، آسمان، پگاه‌. در تركي آذري و معاصر‌: تاری و تانری‌.

« »‌: اؤنگ öŋ (ت ـ 7، ك (ب) ـ 6) جلو، مقابل‌. در تركي آذري معاصر: اؤن‌.

«  »‌: بونگ buŋ (ك (ش) ـ 3) غم و غصه‌.

 

نشانه‌ی‌ واكه‌ی‌ دو لبي، انفجاري و بي طنين «پ P» كه در ميان و پايان هجاها مي‌آيد‌.

«  » آپا apa (ك (ب) ـ 1) جد بزرگ، پدر بزرگ‌. در تركي آذري معاصر‌: آبا، در معاني گوناگون از جد پدر بزرگ، مادر بزرگ، و جز آن به كار مي‌رود‌. كلمه‌هاي «بابا» و «پاپا» از همين ريشه است‌. در فارسي گذشته از اين اشكال، تلفظ «آپه» نيز موجود است‌. در فارسي دخيل است‌.

«   »‌: آپار apar (ك (ب) ـ 4) نام ايل آوار‌. دخيل در فارسي‌: آواره‌.

« آموزش الفبای ترکی کهن اورخونی »‌: آلپ alp (ت ـ 10، ك (ش) ـ 6، ب ـ 7) پهلوان، شجاع‌. در تركي آذري معاصر‌: آلپ‌. دخيل در فارسي‌: الب‌. 


لینک قسمت اول مقاله

دیدگاه‌ها   

بابک
0
عرض سلام و ادب

ببخشین آیا می توانید از دکتر صدیق خواهش کنید رساله ای در باب لغات و اصطلاحاتی عرفانی اصیل ترکی ترتیب دهند. چراکه وجود چنین منبعی برای شعرای ترک ضروری می باشد.
با تشکر از تمامی زحمات بی دریغ شما و جناب دکتر صدیق.

جواب:
با سلام
پیشنهاد شما را با استاد در میان خواهیم گذاشت.
لزوم چاپ چنین کتابی حس می‌شود.
با احترام
پاسخ دادن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید