در فروردین ماه 1387 از سوی دانشگاه دیاربکر در شهر باتمان، یکی از مراکز استان ترکیه در جنوب شرقی، کنگره ای در باب «تاریخ آناطولی» تشکیل گردید و استاد برای سخنرانی در این کنگره دعوت شدند. مقاله‌ی زیر متن سخنرانی ایشان تحت عنوان «ورود آق‌قویونلوها به آناطولو» می‌باشد که به زبان ترکی استانبولی تقدیم علاقه‌مندان استاد می‌شود.

1. ULUSLARARASI BATMAN VE ÇEVRESİ TARİH VE KÜLTÜR SEMPOZYUMU.

15-16-17 Nisan

Prof. Dr. Hüseyn Düzgün (Hossein Mohammadzadeh Sedigh)

Akkoyunluların Anadoluya Girişi
 800 yıl bundan önce Doğu Anadoludan güneye kadar uzanan saha ve Dicle ile Firat nehirleri yaylalarında, Akkoyunlu oymakları bir imperatorluk kura bilmişlerdir. Arasdan Musula kadar yaylak ve kışlak yapan bu oymaklar, Türk mitolojisine göre Oğuz Han futuhatı sırasında Anadoluyu vatan seçmişlerdir.


Konu ile ilgili Farsça klasik kaynakları taradıkta, Türklerin o zamandan daha çok önce Güney Kafkas ve Azerbaycanda yerleşmeleri belirtilmiştir. Suretul- Arz, (صورة الارض ) , Hududul- Alem (حدود العالم ) , Mesalik ve Memalik (مسالك و ممالك ) , Morucu- l Zahab (مروج الذهب ) , Rahatul- Sudur (راحة الصدور ) vb. kaynaklarda Aras ve Kür nehirleri yaylalarında Az-ların yerleşdiği konusunda belgeler bulunur.

Rahatus- Sudur (راحة الصدور ) tarihi kaynakta "Azlar Melikinin Uzlara Basğını" (اندر تاختن ملك آزان بر اوزان ) ünvanı altında fasıl vardır. Işbu fasılda, Midyalardan daha önce Türk olan Azların bölgede tüm kabileler ve kavimleri kendi eğemenlikleri altına getirmeleri ve AZLAR devleti kurmaları geniş ve tafsilat ile sözkonusudur. Proto Türk Azlar tarafından kurulan kabilevi devlete "Azer" adı verilmiştir. İşbu sözcüğün türkçe olduğu aydındır. "Az" , kabile adı, "Er " , ise savaşcı ve devlet adamı anlamında gelmiştir. İşbu sözcüğü eski Farsçada olan ateş anlamında gelen ASERE (آثه‌ره ) sözcüğü ile aynı kökten sayanlar pek yanılıyorlar. Zaratuştranın Qasalarında (گاثه‌هاي زرتشت) gelen ve od tanrısı lakabı olan Asere sözcüğüde, bizce Türkceden eski Farsçaya girmiş bir sözcük olmalıdır. Şu kelimenin yeni Farsçada Azər (آذر) talaffuz olması, Fars dilcilerini yanıltmıştır.

Nitekim Azerlerin adı Güney Kafksiyada nehirlere, dağlara ve yurdada verilmiştir.

Azərbaycan, Əraz (= Aras) ve Qafqaz (= Kafkasiya) coğrafi adları aynı addan alınmışlardır. Özellikle Rahatus Sudur (راحة الصدور) kitabından onların Uzlar ve başka tüm kabilelere eğemen oldukları anlaşılır. Maalesef Azerbaycanda Türklerin yerleştik halk oldukları konusu çağdaş tarihci araşdırmacılarımız tarafından geniş araştırılmamıştır. 

Nitekim Sasaniler devrinde ve İslamiyetten Sonra işbu bölgeye akın yapan Türkler tabii yerli türkler ile kaynayıp karışmışlardır. Zaten Türkün bu yerlerde olduğuna göre akın eden Türk boyları kolayca bölgede yerleşmişlerdir. 

9- ca yüzyılda akın eden Akkoyunlular da, Azerbaycanın esas halkı olan Türkler ile bazen savşmış ve genellikle onların arasında huzur bulmuşlar ve eğemenliğe başlamışlardır. Akkoyunlular 1340- 1514 yılları arasında Azerbaycan, Doğu Anadolu ve Irakta hüküm sürmüşler. Aslında XIII yüzyılın başlarında Dağu Anadoluya giriş yapmışlardır. burada Moğol istilasına karşı koyarak Diyarbakır yöresine eğemen olmuşlardır. Aynı Zamanda Azerbaycanın batısında yerleşen Gürcüler ve Trabzon- Rum impratorluğu ile savaşlara girmişlerdir. Akkoyunlular Azerbaycanda yerleşen başka Türk kabilelerini de kend